موسسه پژوهش‌های برنامه‌ریزی، اقتصاد کشاورزی و توسعه روستایی روستا و توسعه 1563-3322 28 4 2026 01 21 Effects of Weather Variables and Price Changes on Acreage Response of Selected Rainfed Crops in Rural Areas of Kurdistan Province اثر تغییرات متغیرهای آب و هوایی و قیمت بر سطح زیرکشت محصولات زراعی دیم در مناطق روستایی استان کردستان 132415 10.30490/rvt.2025.367428.1663 FA محمد قهرمان زاده استاد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0000-0003-0993-9244 قادر دشتی استاد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0000-0002-9292-3843 آزاده فلسفیان دانشیار گروه مدیریت کشاورزی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران. 0000-0003-0063-8525 ندا یادگار کارشناس ارشد اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. کوثر قلی پور دانشجوی دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. 0009-0008-1325-4794 پریسا پاکروح فلوشیپ پسادکتری ماری سکلودوسکا- کوری، فاندازیون انی انریکو ماتتی، میلان، ایتالیا. Journal Article 2025 04 28 Introduction<br>Changing in weather variables are considered as one of the most significant risks facing the agricultural sector, profoundly affecting the yield and price of agricultural products, especially rainfed crops. Farmers typically respond to these climatic and environmental changes by adjusting their cultivated area of these products, reflecting their most natural reaction. They align their production strategies with these alterations. Thus, it is crucial to analyze how climate factors influence risk and yield, particularly concerning rainfed wheat, chickpeas, and barley crops in Kurdistan Province, a key production hub for these crops. This analysis is essential for evaluating the risk-enhancing effects of these factors, similar to other provinces in the country. The aim of this study is to explore the acreage response of rainfed wheat, chickpeas, and barley crops in Kurdistan Province to changes in climate and prices. <br><br>Meterials and Methods<br>In the initial phase, the stochastic production function approach of Just and Pope was employed to analyze the effects of weather factor variations on the yield and yield risk of crop production, utilizing panel data estimation techniques that combine time-series and cross-sectional data from the counties of Bijar, Gharveh, Saghez, Kamyaran, and Divandarreh, which are crucial production areas for these crops. In the subsequent phase, under the framework of the von Neumann and Morgenstern expected utility function, the acreage response functions for these rainfed crops were estimated and analyzed using the seemingly unrelated regression (SURE) system. Climate data were collected from the meteorological stations in the five counties, while additional necessary data were sourced from the Agricultural Jihad Organization of the province, the Statistical Center of Iran, and the Central Bank, covering the period from 1987 to 2022. <br><br>Results and discussion<br>The study's findings indicated that factors such as precipitation, average minimum temperature, and average relative humidity during the growth period positively influence crop yields, while average maximum temperature and wind speed negatively affect the yields of the selected crops. The estimation results of the yield risk function revealed that cumulative precipitation during the growth period, average maximum temperature, average wind speed, and the interaction between average wind speed and average maximum temperature significantly impact the risk associated with rainfed wheat. For rainfed chickpeas, the yield risk function estimation results demonstrated that average maximum and minimum temperatures, average relative humidity, and average wind speed significantly influence the risk. Cumulative precipitation in the spring season, average wind speed in spring, average summer temperature, and average spring temperature have substantial effects on the risk for rainfed barley. The acreage response functions for these crops indicate that as expected profit rises, the cultivated area expands. Conversely, an increase in the variance of expected profit leads to a decrease in the cultivated area for each crop. Specifically, when profit volatility of rainfed wheat increases, it results in an expansion of the cultivated area for rainfed chickpeas, and similarly, an increase in rainfed wheat's expected profit variance also contributes to a rise in the cultivated area of rainfed barley, and vice versa. <br>Conclusion<br>As farmers’ wealth increases, the cultivated areas for wheat and chickpeas also expand. Consequently, wheat and chickpea farmers display decreasing absolute risk aversion, while barley farmers exhibit constant absolute risk aversion. Therefore, in environments of increased market risk, non-price policies aimed at expanding the cultivated area of barley and price-based policies for wheat and chickpeas can be effective. تغییرات متغیرهای آب و هوایی از مهمترین منابع ریسک در بخش کشاورزی محسوب می‌گردد و اثرات چشمگیری بر عملکرد و قیمت محصولات کشاورزی به ویژه محصولات دیمی دارد. در این راستا، در مطالعه حاضر تلاش شد تا واکنش سطح زیرکشت محصولات گندم، نخود و جو دیم در مناطق روستایی 5 شهرستان عمده تولیدکننده این محصولات در استان کردستان نسبت به تغییرات قیمت و متغیرهای آب و هوایی مورد بررسی قرار گیرد. بدین منظور با بهره‌گیری از رهیافت تابع تولید تصادفی جاست و پاپ توابع عملکرد و ریسک عملکرد این محصولات با در نظر گرفتن فاکتورهای اقلیمی با استفاده از تکنیک برآورد داده‌های پانل برای داده‌های ترکیبی سری زمانی و مقطعی (5 شهرستان عمده به عنوان قطب‌های تولیدکننده این محصولات) طی دوره زمانی 1401-1366 برآورد گردید. نتایج حاصله نشان داد که متغیرهای بارندگی، دمای حداقل دوره رشد و متوسط رطوبت نسبی دوره رشد بر عملکرد محصولات تآثیر مثبت داشته و متوسط دمای حداکثر دوره رشد و سرعت باد بر عملکرد محصولات منتخب تأثیر منفی دارد. نتایج برآورد تابع ریسک عملکرد حاکی از آن بود که بارندگی و متوسط دمای حداقل دوره رشد جزء فاکتورهای ریسک کاهنده و متوسط دمای حداکثر و متوسط حداکثر سرعت باد دوره رشد جزو فاکتورهای ریسک افزا محصولات زراعی یاد شده می‌باشند. نتایج برآورد توابع واکنش سطح زیرکشت این محصولات حکایت از آن دارد با افزایش سود انتظاری محصول، سطح زیرکشت آن نیز افزایش یافته و با افزایش واریانس سود انتظاری هر محصول، سطح زیرکشت آن محصول کاهش می‌یابد. با افزایش نوسانات سود محصول گندم دیم سطح زیرکشت نخود دیم افزایش یافته و با افزایش واریانس سود محصول گندم دیم، سطح زیرکشت محصول جو دیم نیز افزایش می‌یابد و بالعکس. یافته‌های تحقیق موید آن ‌است که با افزایش ثروت کشاورزان، سطح زیرکشت گندم و نخود افزایش می یابد لذا گندم‌کاران و نخود‌کاران دارای ترجیحات ریسک گریزی مطلق کاهشی بوده و در مقابل جوکاران دارای ترجیحات ریسک گریزی مطلق ثابت می‌باشند. لذا هنگام افزایش ریسک بازار، سیاستهای غیرقیمتی برای افزایش سطح زیرکشت جو و سیاستهای قیمتی برای محصولات گندم و نخود می توانند موثر واقع شوند. http://rvt.agri-peri.ac.ir/article_132415_75bce5cb55cc2faf2f04e68bd75c19f0.pdf